Inge Vervotte

Op Wereld Aids Dag wil Sensoa wijzen op het feit dat homomannen in België een steeds toenemend aandeel van de nieuwe diagnoses met HIV uitmaken. Ook het aantal seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) blijft hoog bij deze doelgroep. Sensoa ontwikkelde daarom in samenspraak met experts een actieplan om preventie-inspanningen naar homomannen te versterken en roept homomannen op om veilig vrijen een hoge prioriteit te blijven geven.

Eén land, twee profielen
In 2005 noteerde het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid in België 1.072 nieuwe diagnoses met hiv, een stijging van 7,1% tegenover 2004. De cijfers moeten met enige omzichtigheid geïnterpreteerd worden. Ze geven niet noodzakelijk het aantal nieuwe besmettingen weer, maar het aantal vastgestelde diagnoses. Er kunnen immers verschillende jaren verstrijken tussen het ogenblik van besmetting en het moment waarop iemand zich laat testen. In onze buurlanden is de stijging overigens veel meer uitgesproken. Niettemin vraagt deze evolutie onze aandacht.

De cijfers getuigen van een dubbele dynamiek.
- Meer dan de helft van de gevallen heeft betrekking op mensen met een andere nationaliteit die in België hun diagnose kregen, maar bij wie de besmetting meestal in hun land van oorsprong plaats vond. Deze groep weerspiegelt de wereldwijde epidemie, waarbij vooral heteroseksuele overdracht een rol speelt en vooral vrouwen worden getroffen.
- Bij de mensen met een Belgische nationaliteit zien we veeleer een bevestiging van een Westerse trend: bijna 2/3de van de nieuwe diagnoses doet zich voor bij mannen met homoseksuele contacten. Dit overwicht geldt trouwens ook voor soa: meer dan de helft van de geregistreerde soa-gevallen bij mannen worden vastgesteld bij homomannen. We moeten ondertussen spreken van een structureel en toenemend gezondheidsprobleem onder mannen die seks hebben met mannen. Ook dit is een internationale tendens: in alle Westerse landen stellen we vast dat het aantal nieuwe besmettingen met soa en hiv bij deze groep opnieuw toeneemt.

Oorzaken
Aanvankelijk vrijde 75% van de Vlaamse homomannen altijd veilig. In 2001 bleek dit gedaald tot 60%
Er zijn verschillende mogelijke verklaringen voor deze daling.
- Condoomgebruik wordt door sommige homomannen ervaren als een ernstige belemmering van hun seksualiteitsbeleving. Binnen vaste relaties laten mannen vaak het condoom dan ook weg.
- Bij mannen die al tientallen jaren condooms gebruiken, kan sprake zijn van enige ‘condoommoeheid’.
- Jonge homomannen kennen vaak geen seropositieve homo’s en minimaliseren het risico van hiv en soa. Of ze zijn tot over hun oren verliefd en zien een condoom als een teken van wantrouwen tegenover de partner.
- Sommige hiv-positieve mannen die het voor hun besmetting al moeilijk hadden met condooms, gebruiken ook nu nog niet altijd een condoom.
Het mag duidelijk zijn dat de stijging van het aantal diagnoses bij mannen die seks hebben met mannen meerdere oorzaken heeft.
- Het aanzien van aids is de voorbije 25 jaar veranderd. In het begin van de hiv-epidemie had de ziekte een zeer ernstig imago en was informatie geven voldoende om tot een gedragsverandering onder homomannen te komen. Factoren die onderliggend zijn aan gedrag – zoals attitudes, vaardigheden en omgevingsfactoren – spelen een belangrijkere rol, zo blijkt uit onderzoek.
- Ook veranderingen in de seksuele cultuur, zoals dating via het internet, het toegenomen aantal partners en een toename van anale seks hebben een effect. Kwalitatieve trends die samenhangen met risicogedrag – zoals depressieve gevoelens, verinnerlijkte homofobie, gêne tegenover de eigen seksualiteit – geven aan dat we te maken hebben met een structureel en complex probleem.

Naar een bijsturing van preventie-initiatieven

De voorbije twee jaar heeft Sensoa reeds enkele extra preventie-initatieven gelanceerd gericht op homomannen als doelpubliek. De website www.mannenseks.be , een verhoogd aantal campagnes, het magazine Bend en het concept Safe Sex Zone voor uitgaansgelegenheden wil de doelgroep stimuleren om veilig vrijen als norm te blijven hanteren.

Een dergelijk complex proces beïnvloeden, vergt echter een integrale en multidisciplinaire aanpak. Sensoa ontwikkelde daarom in samenspraak met experts een ontwerp van actieplan om de preventie naar homomannen te versterken. Om het gezondheidsprobleem niet verder te laten uitdeinen, is het immers essentieel dat de preventieve aanpak gedragen wordt door alle organisaties die homomannen omringen. Een aantal acties is hierin cruciaal:

- Homomannen dienen voortdurend gesensibiliseerd te worden; de nieuwe therapieën zijn immers geen alternatief voor veilig vrijen of condoomgebruik. Iedere homoman draagt uiteindelijk een eigen verantwoordelijkheid voor zijn eigen gezondheid en die van zijn partner.
- Zeker homomannen met hiv dienen de nodige ondersteuning te krijgen om aan problemen te werken die veilig vrijen in de weg staan. Dit kan onder de vorm van individuele counseling.
- Tot slot is het ook van belang dat alle homomannen zich gemakkelijk en in een open sfeer kunnen laten testen op hiv en op soa en hiertoe ook worden aangemoedigd.
Het actieplan wordt nog deze week besproken met minister Vervotte met de vraag om alle betrokkenen – inclusief vertegenwoordigers van de federale overheid – uit te nodigen om het plan verder te verfijnen en uit te voeren.

Tot slot nog even meegeven…
Wie hieruit de conclusie wil trekken dat veilig vrijen niet nodig zou zijn voor jongeren en jongvolwassenen in het algemeen, slaat natuurlijk de bal mis. Soa, hiv en ongeplande zwangerschappen maken ook voor hen veilig vrijen tot een belangrijke levenshouding. Ook bij hen kan enkel een volgehouden inspanning een goede (seksuele) gezondheid garanderen.

Op www.sensoa.be vindt u een meer diepgaande analyse van de cijfers. Wil u meer info of een interview dan kan u steeds contact opnemen met Boris Cruyssaert via mail of via telefoon naar 03 238 68 68 (tijdens de kantooruren) of 0486 10 91 43.

 Print